اطلاعیه آموزشی شماره ۷۲ : «راهنمای صیانت از سلامت روان امدادگران «فرشتگان نجات» در میدان شما قلب تپنده عملیات هستید.»
امدادگران و نیروهای عملیاتی در شرایط جنگی، با فشاری فراتر از توان معمول انسان روبرو هستند. مشاهده مکرر صحنههای آسیب، از دست دادن همرزمان و بیخوابیهای طولانی، میتواند منجر به «فرسودگی روانی» و «ترومای ثانویه» شود. طبق آخرین پروتکلهای بینالمللی سلامت روان در بحران، رعایت این نکات برای تداوم خدمت شما الزامی است:
۱. تکنیک «تخلیه تاکتیکی» (نفسگیری در میانه آتش)- قانون ۵-۵-۵: در اوج استرس عملیات، اگر فقط ۳۰ ثانیه فرصت پیدا کردید، ۵ ثانیه دم عمیق، ۵ ثانیه حبس نفس و ۵ ثانیه بازدم انجام دهید. این کار سیستم عصبی پاراسمپاتیک شما را فعال کرده و مانع از قفل شدن ذهن (Freeze) در لحظات حساس میشود.- تغییر زاویه:هر زمان که میتوانید، حتی برای ۲ دقیقه، چشم از صحنه عملیات برگیرید و به یک نقطه دور یا یک تصویر خنثی نگاه کنید تا مغز فرصت بازسازی کوتاهمدت پیدا کند.
۲. مدیریت «بارِ عاطفی» و پذیرش محدودیت- پذیرش ناتوانی: شما «نجاتدهنده» هستید، نه «خدا». بپذیرید که در شرایط جنگی، امکان نجات همه وجود ندارد. تمرکز خود را بر روی «آنچه انجام دادید» بگذارید، نه «آنچه نتوانستید انجام دهید».- جملات تأکیدی: در پایان هر شیفت، به خود بگویید: «من امروز بهترین تلاش ممکن را در بدترین شرایط ممکن انجام دادم.»
۳. پروتکل «یخزدایی» پس از عملیات (Defusing)- ناگفتهها را بگویید: پس از بازگشت از صحنه، حتماً با همکاران خود درباره آنچه دیدهاید صحبت کنید. شوخیهای کوتاه و تلخ میان امدادگران، مکانیسمی دفاعی برای تخلیه فشار روانی است؛ از آن خجالت نکشید، اما اجازه ندهید به بدبینی مطلق تبدیل شود.
۴.بازیابی توان عملیاتی: اولویت دادن به خواب کافی و تغذیه سالم حتی در شرایط عملیات، فاصله موقت از صحنه های آزار دهنده تا بازگشت مجدد به فعالیت
۵. قطع اتصال:وقتی از شیفت خارج میشوید، تا حد امکان از پیگیری اخبار جنگ در فضای مجازی خودداری کنید. ذهن شما نیاز به «منطقه بدون جنگ» دارد.
۶. خودمراقبتی فیزیکی (سوخترسانی به روان)- هیدراتاسیون: کمآبی بدن مستقیماً باعث افزایش تحریکپذیری و کاهش تحمل روانی میشود. جرعهجرعه آب بنوشید، حتی اگر تشنه نیستید.- خواب استراتژیک: خواب عمیق در فواصل عملیاتی، از ساعتها چرت زدنِ ناآرام بهتر است. از تکنیکهای آرامسازی عضلانی قبل از خواب کوتاه استفاده کنید.
۷. شناسایی علائم هشدار (زنگ خطر)اگر دچار علائم زیر شدید، شما نیاز به استراحت اجباری یا صحبت با متخصص دارید:
- احساس کرختی و بیتفاوتی کامل نسبت به درد مصدومان.- پرخاشگری غیرعادی با همکاران یا خانواده.- فلاشبک (مرور ناخواسته و مکرر صحنههای دلخراش در بیداری).- احساس گناه شدید (گناهِ بازمانده)._ تپش قلب ،بیخوابی و گوشه گیری نکته طلایی:«تابآوری به معنای فروخوردن درد نیست، بلکه به معنای مدیریت هوشمندانه توانمندیهاست. یک امدادگرِ با انگیزه و آرام، میتواند جان ده نفر را نجات دهد، اما یک امدادگرِ فرسوده، خودش به مراقبت نیاز دارد. مراقب خودتان باشید تا بتوانید مراقب ایران باشید.»
