‌زمانی که جان مصدوم در خطر فوری (مانند انفجار، ریزش، آتش‌سوزی یا نشت گاز سمی) است و باید به‌تنهایی او را سریعاً جابه‌جا کنید، از حمل‌های کششی استفاده کنید. این روش‌ها علی‌رغم فشار به بدن، اولویت را بر «نجات جان از خطر مرگ حتمی» قرار می‌دهند.

‌۱. حمل کششی از زیر بغل (حمل کششی بازو): پشت سر مصدوم بنشینید، دستان خود را از زیر بغل او عبور داده و ساعدهای او را بگیرید. سر مصدوم را به سینه خود تکیه دهید تا ستون فقرات در یک راستا بماند. این روش برای جابه‌جایی افراد سنگین‌وزن توسط یک امدادگر، ایمن‌ترین حالت برای سر و گردن است.

‌۲. حمل کششی با لباس (حمل یقه):در سطوح صاف، یقه لباس (قسمت پشت گردن) را محکم بگیرید. نکته حیاتی : حتماً ساعدهای خود را تکیه‎‌گاه دو طرف سر مصدوم قرار دهید تا از حرکت عرضی گردن جلوگیری شود. این روش برای مسافت‌های کوتاه بسیار سریع و موثر است.‌

۳. حمل کششی با پتو (ایمن‌ترین نوع کشش):اگر وسیله‌ای مانند پتو، زیرانداز یا حتی یک کت بزرگ در دسترس است، مصدوم را روی آن غلتانده و با کشیدن لبه‌های پتو او را جابه‌جا کنید. این کار اصطکاک را کم کرده و فشار کمتری به بدن مصدوم و کمر امدادگر وارد می‌کند.‌

۴. حمل کششی مچ پا (آخرین اولویت):تنها در شرایطی که خطر انفجار «ثانیه‌ای» وجود دارد و هیچ راه دیگری برای گرفتن بالاتنه نیست، مجاز است. هشدار : به دلیل احتمال بالای ضربه مغزی (کوبیده شدن سر به زمین) و آسیب جدی به مهره‌های گردن، این روش فقط در صورتی استفاده شود که جایگزین دیگری برای نجات از مرگ حتمی وجود نداشته باشد.‌

۵. اصل ارگونومی امدادگر:در تمام حمل‌های کششی، با زانوهای خمیده حرکت کنید و فشار را به جای کمر، به عضلات پا منتقل کنید. همیشه به عقب حرکت کنید و مسیر پشت سر خود را چک کنید تا زمین نخورید.‌توجه: این حمل‌ها مخصوص «شرایط اضطرار» است. به محض رسیدن به محل امن، جابه‌جایی را متوقف کرده و منتظر تیم‌های تخصصی بمانید.

زمانی که جان مصدوم در خطر فوری نیست، اما به دلیل جراحت یا ضعف توان حرکت ندارد، باید از روش‌هایی استفاده کرد که کمترین فشار به بدن او و امدادگر وارد شود.

‌۱. حمل عصایی (کمک برای راه رفتن):این روش برای مصدومانی است که هوشیارند و فقط در یک سمت بدن احساس ضعف یا آسیب (مثل پیچ‌خوردگی پا) دارند.- روش اجرا: کنار سمت آسیب‌دیده مصدوم بایستید. دست مصدوم را دور گردن خود بیندازید و مچ او را بگیرید. دست دیگر خود را دور کمر مصدوم حلقه کنید. در این حالت شما به عنوان یک «عصای انسانی» عمل می‌کنید.‌

۲. حمل آغوشی (گهواره‌ای):مناسب برای کودکان یا افراد سبک‌وزن که آسیب جدی در ناحیه کمر یا گردن ندارند.- روش اجرا: یک دست را زیر زانوها و دست دیگر را پشت کمر (زیر بغل) مصدوم قرار داده و او را بلند کنید.- نکته : از این روش برای مسافت‌های طولانی استفاده نکنید، زیرا باعث خستگی سریع امدادگر و احتمال سقوط مصدوم می‌شود.‌

۳. حمل به روش پشتی (Piggyback):برای مصدومانی که هوشیار هستند و توانایی گرفتن شانه‌های شما را دارند، اما نمی‌توانند راه بروند.- روش اجرا: پشت به مصدوم بنشینید، دستان او را از روی شانه‌های خود بگیرید و پاهای او را از طرفین کمر خود با دستانتان حمایت کنید.- هشدار: اگر احتمال آسیب به ستون فقرات یا شکستگی دنده وجود دارد، هرگز از این روش استفاده نکنید.

‌۴. حمل آتشنشان (روی شانه):این روش برای جابه‌جایی در مسافت‌های طولانی‌تر توسط یک امدادگر قوی استفاده می‌شود.- روش اجرا: مصدوم را به صورتی روی شانه قرار دهید که شکم او روی شانه شما باشد. یک دست خود را از بین پاهای او عبور داده و مچ دست موافق او را بگیرید. این کار باعث می‌شود یک دست شما برای حفظ تعادل یا باز کردن مسیر آزاد بماند.‌

۵. حمل کششی روی صندلی :اگر مصدوم هوشیار است و صندلی محکمی در دسترس دارید، او را روی صندلی بنشانید و با گرفتن پشتی صندلی، او را به عقب بکشید. این روش ایمن‌ترین راه برای حفظ وضعیت نشسته مصدوم است.‌
اصول طلایی در شرایط غیر اضطراری: ارزیابی قبل از حرکت: قبل از بلند کردن، از مصدوم بپرسید کجا درد می‌کند. اگر شک به آسیب کمر یا گردن دارید، اصلاً او را جابه‌جا نکنید و منتظر برانکارد بمانید.
_ارتباط با مصدوم: هنگام حمل مدام با او صحبت کنید تا از وضعیت هوشیاری‌اش مطمئن شوید.
ایمنی امدادگر: همیشه با زانوهای خمیده بلند شوید. اگر مصدوم سنگین است، هرگز به تنهایی اقدام نکنید؛ سلامت شما برای ادامه امدادرسانی ضروری است‌.

زمانی که دو امدادگر در صحنه حضور دارند، تقسیم وزن باعث می‌شود جابه‌جایی در مسافت‌های طولانی‌تر و با پایداری بیشتری انجام شود.

‌۱. حمل صندلی (Chair Carry):یکی از بهترین روش‌ها برای عبور از راه‌پله‌ها یا راهروهای باریک، زمانی که مصدوم هوشیار است.- روش اجرا: مصدوم را روی یک صندلی محکم بنشانید. یک نفر پایه‎‌های جلو و نفر دیگر پشتی صندلی را می‌گیرد.- نکته : اگر صندلی در دسترس نیست، امدادگران می‌توانند با گرفتن مچ دست یکدیگر، یک «صندلی انسانی» (روش ۲ مچ یا ۴ مچ) بسازند.‌

۲. حمل به روش "از پشت و زیر زانو" (Extrication Carry):مناسب برای مصدومان غیرهوشیار که مشکوک به آسیب ستون فقرات نیستند.- نفر اول: پشت سر مصدوم قرار گرفته و دستانش را از زیر بغل او عبور داده و ساعدهای مصدوم را می‌گیرد.- نفر دوم: بین پاهای مصدوم (پشت به او یا رو به او) قرار گرفته و زیر زانوهای او را می‌گیرد.- مزیت: این روش اجازه می‌دهد مصدوم را به سرعت از سطوح ناهموار عبور دهید.‌

۳. روش صندلی ۲ مچ (Double Wrist-Lock):برای جابه‌جایی مصدومی که می‌تواند دست‌هایش را دور گردن امدادگران بیندازد اما توان راه رفتن ندارد.- روش اجرا: دو امدادگر دست‌های خود را از زیر ران مصدوم عبور داده و مچ یکدیگر را می‌گیرند. دستان دیگر امدادگران پشت کمر مصدوم را حمایت می‌کند.‌

۴. روش صندلی ۴ مچ (Four-Handed Seat):مستحکم‌ترین صندلی انسانی برای مسافت‌های کوتاه.- روش اجرا: هر امدادگر مچ دست چپ خود را با دست راست می‌گیرد، سپس مچ آزادِ همکار خود را می‌گیرد تا یک مربع مستحکم ایجاد شود. مصدوم روی این مربع می‌نشیند و دست‌هایش را روی شانه امدادگران می‌گذارد.
‌ نکات حیاتی در حمل‌های چندنفره:‌- فرماندهی واحد: در حمل‌های دونفره، همیشه یک نفر (معمولاً کسی که بالای سر مصدوم است) باید فرمان صادر کند: «یک، دو، سه، بلند می‌کنیم». هماهنگی از سقوط مصدوم جلوگیری می‌کند.- ارتباط چشمی: امدادگران باید با هم در تماس باشند تا در صورت خستگی یکی، بلافاصله توقف کنند.- توزین بار: همیشه نفر قوی‌تر یا قدبلندتر باید در قسمتی قرار بگیرد که وزن بیشتری دارد (معمولاً بالاتنه و سر مصدوم).
نکته مهم: اگر کوچکترین شکی به آسیب گردن یا کمر وجود دارد، حمل‌های دونفره‌ی بدون تجهیزات (بدون تخته پشتی) ممنوع است. در این شرایط فقط باید از «تکنیک چرخش محوری» (Log Roll) برای قرار دادن روی برانکارد استفاده کرد.

در هنگام وقوع حملات هوایی و انفجارها سیستم شنوایی ما تنها یک «حس» نیست، بلکه مهم‌ترین ابزار برای درک محیط و حفظ تعادل است. موج انفجار (Overpressure) پدیده‌ای است که با سرعتی فراتر از صوت، فشاری ناگهانی و عظیم را به مجرای گوش وارد می‌کند.بسیاری تصور می‌کنند خطر اصلی انفجار، ترکش‌ها هستند؛ اما «قاتل خاموش»، موج صوتی و فشار شدیدی است که می‌تواند در کسری از ثانیه باعث پارگی پرده صماخ، جابجایی استخوانچه‌های گوش میانی و آسیب دائمی به اعصاب شنوایی شود. از دست دادن شنوایی در لحظه حادثه، یعنی از دست دادن توانایی شنیدنِ صداهای امدادرسانان، هشدارهای بعدی و حتی توانایی حفظ تعادل برای فرار از منطقه خطر.‌‌رعایت این چهار اصل به محافظت از شنوایی در زمان انفجار کمک می کند :‌

۱. تکنیک دوگانه «دهان-گوش» به محض مشاهده نور انفجار یا احساس لرزش، قبل از رسیدن موج صوتی:- دهان را نیمه‌باز (شل) نگه دارید: فک را منقبض نکنید. این کار باعث می‌شود فشار هوا از طریق «شیپور استاش» در دو طرف پرده گوش تراز شود.- گوش‌ها را با کف دست محکم بپوشانید: انگشتان را پشت سر بگیرید و با گودی کف دست، سوراخ گوش را کاملاً پلمب کنید. این کار مانند یک کلاه ایمنی لحظه‌ای، از ورود مستقیم موجِ ضربه‌ای (Blast Wave) به مجرای باریک گوش و پاره شدن پرده صماخ جلوگیری می‌کند.‌

۲. وضعیت بدنیبرخلاف باورهای قدیمی، چسباندن سینه و شکم به زمین در هنگام انفجار می‌تواند آسیب زننده باشد:- وضعیت آرنج و زانو : روی زمین دراز بکشید اما شکم و قفسه سینه را با کمی فاصله از زمین نگه دارید.- علت علمی: زمین لرزش‌های ناشی از انفجار (Ground Shock) را با قدرتی ویرانگر منتقل می‌کند. تماس مستقیم بدن با زمین سخت، این انرژی را مستقیماً به ارگان‌های توخالی (ریه و قلب) منتقل کرده و باعث خونریزی داخلی بدون جراحت ظاهری می‌شود.‌

۳. انتخاب پناهگاه - دوری از کنج‌ها و دیوارهای سخت و بتنی : موج انفجار در برخورد با دیوارهای بتنی و گوشه‌های ۹۰ درجه «تشدید» (Amplify) می‌شود.- موانع نرم: پناه گرفتن پشت تپه خاکی، کیسه شن یا حتی مبلمان ضخیم بسیار ایمن‌تر از ایستادن کنار یک دیوار بتنی است؛ زیرا اجسام نرم انرژی موج را جذب می‌کنند در حالی که بتن آن را بازتاب می‌دهد.

‌انفجارها می‌توانند باعث سه نوع آسیب عمده در گوش شوند: پارگی پرده گوش، آسیب به استخوانچه‌ها و خونریزی داخلی. در مواجهه با مصدوم، رعایت این مراحل الزامی است:

‌۱. ارزیابی اولیه و ایمنی:- اولویت با علائم حیاتی: قبل از تمرکز بر گوش، از باز بودن راه هوایی و توقف خونریزی‌های بزرگ در بدن مصدوم مطمئن شوید.- نشانه خطر ریوی: طبق اس اگر از گوش مصدوم خون یا مایع خارج می‌شود، فرض را بر این بگذارید که او دچار آسیب ریوی ناشی از موج انفجار (Blast Lung) نیز شده است. او را تحت نظر بگیرید تا دچار تنگی نفس نشود.‌

۲. اقدامات مراقبتی برای گوش:- ممنوعیت مطلق ورود اجسام: هرگز سعی نکنید داخل گوش مصدوم را با گوش‌پاک‌کن، پنبه یا دستمال تمیز کنید. این کار باعث راندن آلودگی به گوش میانی و عفونت شدید (مننژیت) می‌شود.- پانسمان شل (Loose Dressing): اگر گوش خونریزی دارد، یک گاز استریل یا پارچه تمیز را به آرامی روی لاله گوش قرار دهید و با باند پیچی شل ثابت کنید. هرگز مجرای گوش را مسدود نکنید؛ اجازه دهید خون یا مایعات خارج شوند.- جلوگیری از ورود مایعات: به مصدوم و اطرافیان تاکید کنید که از ریختن هرگونه قطره، آب، روغن یا مواد سنتی داخل گوش اکیداً خودداری کنند.

‌۳. وضعیت قرارگیری مصدوم:- اگر مصدوم هوشیار است و فقط یک گوش او آسیب دیده، او را به سمتی بخوابانید که گوش آسیب‌دیده رو به پایین باشد. این کار به تخلیه طبیعی خون و مایعات کمک کرده و فشار داخلی را کاهش می‌دهد.‌

۴. علائم هشدار دهنده برای انتقال فوری:در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، مصدوم باید در اولویت انتقال به مرکز درمانی قرار گیرد:- خروج مایع شفاف و آبکی (احتمال نشت مایع مغزی‌نخاعی CSF).- سرگیجه شدید و عدم تعادل (آسیب به گوش داخلی).- استفراغ جهنده یا کاهش سطح هوشیاری.- ناشنوایی کامل ناگهانی.
نبایدهای حیاتی (اشتباهات رایج):- تخلیه بینی ممنوع: به مصدوم بگویید فین نکند و بینی خود را با فشار نگیرد. این کار فشار شدیدی به پرده گوش آسیب‌دیده وارد کرده و آسیب را تشدید می‌کند.- عدم شستشو: حتی اگر گرد و غبار انفجار روی گوش است، از شستشوی مستقیم با آب خودداری کنید. رطوبت در پرده گوش پاره شده باعث عفونت‌های مزمن می‌شود.

 چک‌لیست علائم هشداردهنده :‌علامت: خونریزی از گوش علت :پارگی پرده گوش وضعیت : خطرناک
علامت: خروج مایع شفاف از گوش علت : نشت مایع مغزی-نخاعی وضعیت: بسیار خطرناک
علامت :کاهش شنوایی ناگهانی علت : آسیب گوش داخلی وضعیت: خطر متوسط
علامت : سرگیجه و عدم تعادل علت : آسیب گوش داخلی وضعیت: خطر متوسط
علامت وزوز گوش (سوت کشیدن) علت : آسیب سلول‌های مویی وضعیت : خطر کم
علامت : درد گوش بدون خونریزی علت : فشار یا التهاب وضعیت : کم ‌ قانون ۳-۳-۳ برای مصدومان شنوایی:
۳ ثانیه اول: شناسایی نشانه‌های خطرناک (خونریزی، بیهوشی)
۳ دقیقه: انتقال به منطقه امن و گرم‌ نگهداشتن مصدوم، بانداژ شل
۳ ساعت: انتقال به مرکز درمانی تخصصی

نبایدهای ممنوعه پس از انفجار:_ هرگز از گوش‌پاک‌کن استفاده نکنید (ممکن است پرده آسیب‌دیده را پاره‌تر کند)- هرگز در گوش قطره نریزید (مگر تحت نظر پزشک)-هرگز برای تست شنوایی صدای بلند ایجاد نکنید (ممکن است آسیب را تشدید کند)

وقوع انفجار در محیط‌های بسته (مانندخانه)، علاوه بر تخریب سازه، باعث ایجاد پدیده‌های ثانویه‌ای مثل حبس دود، نشت گاز و ناپایداری سقف می‌شود. پس از فروکش کردن موج اولیه انفجار، برای خروج ایمن این مراحل را با دقت اجرا کنید:‌

۱. ارزیابی فوری وضعیت بدنی - حرکت نکنید: بلافاصله پس از انفجار، ۳ ثانیه صبر کنید تا ریزش‌های اولیه تمام شود.- محافظت از تنفس: به دلیل وجود گرد و غبار شدید و ذرات معلق (مانند گچ)، فوراً بینی و دهان خود را با یک پارچه (ترجیحاً مرطوب) بپوشانید. تنفس در فضای غبارآلود بعد از انفجار می‌تواند باعث صدمات ریه شود.‌

۲. حرکت در سطح پایین و فرار از دود و حرارت- خزش روی زمین: اگر دود وجود دارد و ساختمان در خطر ریزش نیست بهتر است ایستاده حرکت نکنید. غلظت اکسیژن در ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متری کف زمین بیشتر است و سموم در ارتفاع بالا جمع می‌شوند.اگر با کمک دست‌هایتان راه می‌روید محل گذاشتن دست‌ها را بررسی کنید تا از بریده شدن یا سوختن دست‌هایتان اجتناب کنید - لمس درها با پشت دست: قبل از باز کردن هر دری، آن را با «پشت دست» لمس کنید. اگر داغ بود، پشت آن آتش سوزی فعال وجود دارد؛ مسیر دیگری را انتخاب کنید.‌

۳. اجتناب از تله‌های مرگبار سازه‌ای- آسانسور ممنوع: تحت هیچ شرایطی از آسانسور استفاده نکنید؛ احتمال سقوط کابین یا قطع برق و حبس شدن وجود دارد.- راه پله‌های میانی: از چسبیدن به دیوارهای جانبی (دیوارهای بیرونی ساختمان) خودداری کنید. راه پله‌های مرکزی معمولاً مستحکم‌ترین بخش سازه هستند، اما قبل از گذاشتن تمام وزن، پله را با پا امتحان کنید.- پنجره‌ها و نماهای شیشه‌ای: هنگام خروج، از مسیرهایی که دارای نمای شیشه‌ای یا آینه هستند دوری کنید. پس‌لرزه‌های انفجار یا نشست ساختمان می‌تواند شیشه‌ها را به ترکش تبدیل کند.‌

۴. مدیریت نشت انرژی- کلید برق ممنوع: اگر بوی گاز استشمام کردید یا فضا تاریک است، به هیچ وجه کلید برق را نزنید و از فندک استفاده نکنید. کوچکترین جرقه می‌تواند باعث انفجار بعدی (Secondary Blast) شود.- استفاده از نور سرد: فقط از چراغ قوه گوشی یا فلش لایت استفاده کنید.‌

۵. اولویت‌بندی در خروج (قانون سکوت)- گوش دادن به صداها: هنگام خروج، لحظه‌ای توقف کرده و سکوت کنید. صدای نشت گاز (فیس‌فیس)، صدای جرقه‌الکتریکی یا صدای ناله‌ی محبوس‌شدگان را بشنوید.
- کمک به دیگران: فقط در صورتی به دیگران کمک کنید که جان خودتان در خطر فوری نباشد. مصدومانی که خونریزی گوش دارند (طبق اطلاعیه ۴۴) باید با احتیاط و بدون تکان دادن شدید گردن منتقل شوند.‌

۶. پس از خروج: فاصله ایمن- فاصله ۱.۵ برابری: پس از خروج از ساختمان، حداقل به اندازه ۱.۵ برابر ارتفاع ساختمان از آن دور شوید. خطر ریزش نما یا انفجار گاز تا ساعت‌ها وجود دارد.

‌در شرایط پس از انفجار، سالمندان به دلیل ترس و شوک صوتی و تنگی نفس ناشی از غبار، بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند. برای تخلیه ایمن آن‌ها، این مراحل را به دقت اجرا کنید:‌

۱. تثبیت وضعیت تنفسی و روانی- ماسک : ریه سالمندان نسبت به غبار بتن و دود بسیار حساس است. بلافاصله دهان و بینی آن‌ها را با یک پارچه مرطوب (یا ماسک فیلتردار) بپوشانید.- ارتباط چشمی و لمس: به دلیل احتمال از دست رفتن موقت شنوایی بر اثر موج انفجار، روبروی آن‌ها بایستید، دست‌شان را بگیرید و با جملات کوتاه و آرام (حتی اگر نمی‌شنوند) آن‌ها را آرام کنید تا از فرار سراسیمه که منجر به سقوط می‌شود، جلوگیری کنید.‌

۲. ارزیابی سریع توان حرکتی- تست تعادل: قبل از حرکت، مطمئن شوید که دچار «سرگیجه انفجاری» (Vertigo) نشده باشند. اگر نمی‌توانند بایستند، از تکنیک «صندلی » (دو نفر دست‌های خود را به هم قفل کنند) یا کشیدن روی یک پتوی ضخیم برای انتقال آن‌ها استفاده کنید.- حمل وسایل ضروری: داروهای حیاتی (فشار خون،داروی قلب، دیابت) و عینک یا سمعک آن‌ها را بردارید. سالمند بدون عینک در محیط تخریب شده عملاً فلج می‌شود.‌

۳. عبور از موانع و پله‌ها- تکیه‌گاه انسانی: هنگام پایین رفتن از پله‌های آسیب‌دیده، سالمند باید از سمت دیوار حرکت کند. شما در سمت نرده (یا پرتگاه) قرار بگیرید تا در صورت لغزش، مانع سقوط او شوید.- توقف‌های کوتاه: به دلیل افت اکسیژن و استرس، در هر پاگرد ۳۰ ثانیه توقف کنید تا ضربان قلب سالمند تنظیم شود. حملات قلبی معمولاً نه در لحظه انفجار، بلکه در حین تلاش برای خروج رخ می‌دهد.‌

۴. مدیریت تجهیزات پزشکی (ویلچر و واکر)- رها کردن ویلچر در پله: اگر مسیر پله‌ها با آوار مسدود است، وقت خود را برای حمل ویلچر هدر ندهید. سالمند را به پشت (کول کردن) یا روی پتو منتقل کنید. ویلچر در محیط آوارزده خود تبدیل به یک مانع خطرناک می‌شود.- استفاده از واکر: فقط در سطوح صاف از واکر استفاده کنید. در سطوح ناهموار، دست سالمند را دور گردن خود بیندازید و کمر او را محکم بگیرید.‌

۵. مراقبت‌های پس از خروج - پوشش گرم: بدن سالمندان پس از حادثه به سرعت دچار افت دما (Hypothermia) می‌شود. بلافاصله پس از خروج از ساختمان، آن‌ها را با پتو یا لباس گرم بپوشانید.- بررسی خونریزی پنهان: به دلیل کاهش حس درد در برخی سالمندان، بدن آن‌ها را برای پیدا کردن زخم‌های ناشی از ترکش‌های شیشه‌ای چک کنید؛ ممکن است خودشان متوجه خونریزی نشوند.‌

۶. اولویت، انتقال سالمندانی که دارای خونریزی گوش یا کبودی دور چشم هستند، باید در اولویت اول انتقال به مراکز درمانی قرار بگیرند، حتی اگر ظاهراً هوشیار باشند.‌

‌کودکان به دلیل ویژگی‌های فیزیولوژیک (قد کوتاه‌تر، نرخ تنفس سریع‌تر و پوست نازک‌تر)، در برابر پیامدهای ثانویه انفجار بسیار آسیب‌پذیرتر از بزرگسالان هستند.پس از انفجار، خطر فقط ریزش آوار نیست؛ بلکه غبار سمی و ترکش‌های ریز تهدیدی جدی برای سلامت ریه و پوست کودکان محسوب می‌شود.‌

۱. اولویت اول: مدیریت تنفس - ریه کودکان کوچک‌تر است و آن‌ها در هر دقیقه تعداد دفعات بیشتری نسبت به بزرگسالان نفس می‌کشند. این یعنی غلظت بیشتری از سموم محیطی (گازهای ناشی از سوختن) را وارد خون خود می‌کنند.- اقدام فوری: بلافاصله دهان و بینی کودک را با چند لایه پارچه نخی مرطوب بپوشانید.

‌۲. حمل در ارتفاع - غبار و گازهای سمی (مثل بخارات سوخت) در ارتفاع پایین (۳۰ تا ۷۰ سانتی‌متری زمین) تجمع می‌کنند؛ دقیقاً در سطح تنفسی کودکان.- اقدام: تا حد امکان کودک را روی دست یا پشت خود حمل کنید. اجازه ندهید کودک در محیط آلوده راه برود یا بدود. دویدن باعث می‌شود عمق تنفس و در نتیجه جذب سموم توسط ریه کودک چند برابر شود.‌

۳. پیشگیری از «ترکش‌های نامرئی» (Micro-shrapnel)- پوشاندن پوست: ترکش‌های ناشی از انفجار موشک فقط قطعات بزرگ فلزی نیستند؛ هزاران ذره شیشه و بتن در هوا معلق می‌شوند. پوست نازک کودکان به سرعت دچار خراش‌های میکروسکوپی و عفونت می‌شود.- اقدام: اگر لباس کودک آسیب دیده، بلافاصله او را در یک پتو، چادر یا کت بزرگ بپیچید. ‌

۴. ممنوعیت تماس «دست به دهان»- کودکان در شرایط استرس‌زا تمایل دارند انگشتان خود را بمکند یا صورت‌شان را لمس کنند. غبار موجود روی دست‌ها ممکن است حاوی مواد شیمیایی و فلزات سنگین است.- اقدام: دست‌های کودک را با دستمال مرطوب یا یک تکه پارچه تمیز کاملاً پاک کنید و اگر مقدور بود، دست‌های او را با جوراب یا پارچه ببندید تا مانع ورود آلودگی به دهان شوید.

‌۵. مدیریت شوک صوتی و روانی- محافظت از گوش: انفجار می‌تواند باعث پارگی پرده گوش کودکان شود که درد بسیار شدیدی دارد. اگر کودک از گوش‌درد شکایت دارد یا واکنشی به صدا نشان نمی‌دهد، او را در وضعیت خوابیده به پهلو (سمت گوش آسیب‌دیده) قرار دهید.
۶. نشانه‌های خطر اگر کودک پس از خروج از محیط انفجار دچار این حالات شد، نشان‌دهنده آسیب داخلی ریه (Blast Lung) است و نیاز به اکسیژن فوری دارد:- کبودی لب‌ها یا زیر ناخن‌ها.- فرورفتگی قفسه سینه هنگام نفس کشیدن (استفاده از عضلات فرعی).- سرفه‌های خشک مداوم یا خلط خونی.‌

‌PTSD چیست؟پس از هر حادثه و یا در شرایط کنونی وقتی انفجاری رخ می‌دهد، سیستم عصبی انسان دچار یک «اضافه‌بار» (Overload) ناگهانی می‌شود. مغز در حالت عادی خاطرات را پردازش و بایگانی می‌کند، اما در تروماهای شدیدی مثل انفجار، خاطره به جای بایگانی شدن، در بخش «هشدار زنده» مغز (آمیگدال) گیر می‌کند. فرد مبتلا به PTSD، حادثه را نه به عنوان یک «خاطره قدیمی»، بلکه به عنوان یک «تهدید جاری» حس می‌کند.‌

علائم اصلی:

۱. تجربه مجدد (Re-experiencing): فلاش‌بک‌های ناگهانی، کابوس‌های شبانه و واکنش‌های شدید بدنی به صداهای مشابه انفجار.

۲. اجتناب (Avoidance): دوری از محل حادثه، اخبار یا حتی افرادی که یادآور آن لحظه هستند.

۳. تغییرات خلقی: احساس پوچی، بی‌حسی عاطفی، یا ناتوانی در تجربه شادی.

۴. برانگیختگی (Hyperarousal): زودرنجی شدید، بی‌خوابی و گوش‌به‌زنگی دائمی.‌اگر در ۴۸ ساعت اول (دوره استرس حاد) مداخلات و کمک های اولیه روانشناختی درست انجام شود، مغز فرصت پیدا می‌کند خاطره را به درستی پردازش کند و ممکن است از تبدیل آن به PTSD مزمن شود.