‌دقایق طلایی نجاتدر مواجهه با فردی که دچار مسمومیت شیمیایی شده است، سرعت عملِ همراه با احتیاط، کلید موفقیت است. امدادگر باید مراقب باشد که خودش آلوده نشود. طبق این مراحل استاندارد عمل کنید:‌

۱. اولویت اول: خروج از «منطقه سرخ»- مصدوم را بلافاصله از محل آلودگی به محیطی با هوای آزاد و پاک منتقل کنید.- نکته حیاتی: جهت باد را چک کنید؛ مصدوم را همیشه «پشت به باد» (یعنی جایی که باد از پشت شما به سمت منطقه آلوده می‌وزد) مستقر کنید تا ذرات آلوده دوباره به سمت شما برنگردد.‌

۲. رفع آلودگی ظاهری (Decontamination)- لباس‌های مصدوم را به سرعت (بدون تماس با پوست دست خودتان) از تن او خارج کنید. لباس‌ها را داخل یک کیسه پلاستیکی ضخیم گره بزنید.- چشم‌های مصدوم را با آب جاری و ولرم حداقل به مدت ۱۵ دقیقه شستشو دهید. (پلک‌ها را باز نگه دارید و آب را از گوشه داخلی چشم به سمت بیرون بریزید).- تمام بدن مصدوم را با آب فراوان و صابون معمولی بشویید. هشدار: پوست را به هیچ‌وجه نمالید و از کیسه یا لیف استفاده نکنید، چون باعث نفوذ بیشتر سم به زیر پوست می‌شود؛ فقط اجازه دهید آب و کف روی بدن جریان یابد.‌

۳. مدیریت تنفس و هوشیاری- اگر مصدوم دچار سرفه شدید یا تنگی نفس است، او را در وضعیت نیمه‌نشسته قرار دهید تا ریه‌ها فضای بیشتری برای باز شدن داشته باشند.- اگر مصدوم بیهوش است اما نفس می‌کشد، او را به پهلو (وضعیت ریکاوری) بخوابانید تا مجاری تنفسی‌اش مسدود نشود.- در صورت قطع تنفس، عملیات احیای قلبی-ریوی (CPR) را آغاز کنید. هشدار مهم: در مسمومیت شیمیایی، هرگز روش تنفس مصنوعی دهان‌به‌دهان را انجام ندهید، زیرا سم از ریه مصدوم به شما منتقل می‌شود. فقط از ماسک‌های مخصوص یا ماساژ قلبی استفاده کنید.

‌۴. مراقبت‌های اختصاصی بر اساس علائم:- در صورت تاول: تاول‌ها را به هیچ وجه نترکانید، چون خطر عفونت و جذب سم را چند برابر می‌کند. فقط آن‌ها را با یک پارچه تمیز و خشک بپوشانید.- در صورت تشنج: مصدوم را کنترل کنید تا به خودش آسیب نزند؛ اطراف سر او را با لباس نرم بپوشانید و اجازه دهید تشنج تمام شود.‌

۵. ممنوعیت‌های قطعی:- هرگز به مصدوم شیمیایی شیر یا مایعات دیگر نخورانید؛ این کار باعث تسریع جذب سموم در دستگاه گوارش می‌شود.
- هرگز از پماد یا روغن روی پوستِ آسیب‌دیده استفاده نکنید (چون سم را در خود حل کرده و به داخل بدن می‌کشند).‌
نکته طلایی: «در حملات شیمیایی، بزرگترین دشمن مصدوم، باقی ماندن ذرات روی پوست و لباس اوست. با دور کردن لباس آلوده و شستشوی ساده با آب، شما بیش از ۸۰ درصدِ بارِ سمی بدن مصدوم را از بین برده‌اید.»

امدادگران و نیروهای عملیاتی در شرایط جنگی، با فشاری فراتر از توان معمول انسان روبرو هستند. مشاهده مکرر صحنه‌های آسیب، از دست دادن هم‌رزمان و بی‌خوابی‌های طولانی، می‌تواند منجر به «فرسودگی روانی» و «ترومای ثانویه» شود. طبق آخرین پروتکل‌های بین‌المللی سلامت روان در بحران، رعایت این نکات برای تداوم خدمت شما الزامی است:‌

۱. تکنیک «تخلیه تاکتیکی» (نفس‌گیری در میانه آتش)- قانون ۵-۵-۵: در اوج استرس عملیات، اگر فقط ۳۰ ثانیه فرصت پیدا کردید، ۵ ثانیه دم عمیق، ۵ ثانیه حبس نفس و ۵ ثانیه بازدم انجام دهید. این کار سیستم عصبی پاراسمپاتیک شما را فعال کرده و مانع از قفل شدن ذهن (Freeze) در لحظات حساس می‌شود.- تغییر زاویه:هر زمان که می‌توانید، حتی برای ۲ دقیقه، چشم از صحنه عملیات برگیرید و به یک نقطه دور یا یک تصویر خنثی نگاه کنید تا مغز فرصت بازسازی کوتاه‌مدت پیدا کند.‌

۲. مدیریت «بارِ عاطفی» و پذیرش محدودیت- پذیرش ناتوانی: شما «نجات‌دهنده» هستید، نه «خدا». بپذیرید که در شرایط جنگی، امکان نجات همه وجود ندارد. تمرکز خود را بر روی «آنچه انجام دادید» بگذارید، نه «آنچه نتوانستید انجام دهید».- جملات تأکیدی: در پایان هر شیفت، به خود بگویید: «من امروز بهترین تلاش ممکن را در بدترین شرایط ممکن انجام دادم.»‌

۳. پروتکل «یخ‌زدایی» پس از عملیات (Defusing)- ناگفته‌ها را بگویید: پس از بازگشت از صحنه، حتماً با همکاران خود درباره آنچه دیده‌اید صحبت کنید. شوخی‌های کوتاه و تلخ میان امدادگران، مکانیسمی دفاعی برای تخلیه فشار روانی است؛ از آن خجالت نکشید، اما اجازه ندهید به بدبینی مطلق تبدیل شود.
۴.بازیابی توان عملیاتی: اولویت دادن به خواب کافی و تغذیه سالم حتی در شرایط عملیات، فاصله موقت از صحنه های آزار دهنده تا بازگشت مجدد به فعالیت

‌۵. قطع اتصال:وقتی از شیفت خارج می‌شوید، تا حد امکان از پیگیری اخبار جنگ در فضای مجازی خودداری کنید. ذهن شما نیاز به «منطقه بدون جنگ» دارد.
‌۶. خودمراقبتی فیزیکی (سوخت‌رسانی به روان)- هیدراتاسیون: کم‌آبی بدن مستقیماً باعث افزایش تحریک‌پذیری و کاهش تحمل روانی می‌شود. جرعه‌جرعه آب بنوشید، حتی اگر تشنه نیستید.- خواب استراتژیک: خواب عمیق در فواصل عملیاتی، از ساعت‌ها چرت زدنِ ناآرام بهتر است. از تکنیک‌های آرام‌سازی عضلانی قبل از خواب کوتاه استفاده کنید.‌

۷. شناسایی علائم هشدار (زنگ خطر)اگر دچار علائم زیر شدید، شما نیاز به استراحت اجباری یا صحبت با متخصص دارید:
- احساس کرختی و بی‌تفاوتی کامل نسبت به درد مصدومان.- پرخاشگری غیرعادی با همکاران یا خانواده.- فلاش‌بک (مرور ناخواسته و مکرر صحنه‌های دلخراش در بیداری).- احساس گناه شدید (گناهِ بازمانده)._ تپش قلب ،بی‌خوابی و گوشه گیری‌ نکته طلایی:«تاب‌آوری به معنای فروخوردن درد نیست، بلکه به معنای مدیریت هوشمندانه توانمندی‌هاست. یک امدادگرِ با انگیزه و آرام، می‌تواند جان ده نفر را نجات دهد، اما یک امدادگرِ فرسوده، خودش به مراقبت نیاز دارد. مراقب خودتان باشید تا بتوانید مراقب ایران باشید.»

این روزها که بارش‌های رحمت الهی در سراسر کشورمان شدت گرفته و در برخی مناطق با هشدارهای جدی سیلاب روبرو هستیم، نکاتی حیاتی برای حفظ جان و سلامت شما عزیزان یادآوری می‌گردد. هدف این است که با آگاهی، «ترس» را به «آمادگی» تبدیل کنیم تا این روزهای بارانی را با کمترین آسیب پشت سر بگذاریم.

الف) نبایدهای حیاتی ،چه کارهایی انجام ندهیم؟
۱. توقف در حاشیه رودخانه‌ها و مسیل‌ها، حتی اگر رودخانه‌ای در حال حاضر خشک به نظر می‌رسد، سیلاب‌های فصلی بسیار ناگهانی و غافلگیرکننده هستند. هرگز برای تماشای باران، استراحت یا عکاسی در نزدیکی مسیل‌ها توقف نکنید.

۲. هرگز سعی نکنید از جریان آب عبور کنید، چه پیاده و چه با خودرو. به خاطر داشته باشید که فقط ۱۵ سانتی‌متر آب متلاطم می‌تواند تعادل یک فرد بالغ را به هم بزند.

۳. کنجکاوی در مناطق حادثه‌دیده، به هیچ وجه برای دیدن وضعیت سیلاب یا کمک غیرتخصصی به مناطق پرخطر نروید. حضور افراد غیرمسئول، نه تنها جان خودشان را به خطر می‌اندازد، بلکه عملیات امدادرسانی حرفه‌ای را نیز مختل می‌کند.

۴. دوری از خطرات ثانویه: در هنگام وقوع سیلاب و طوفان، از دکل‌های برق، درختان فرسوده و دیوارهای سست دوری کنید، چرا که احتمال سقوط یا برق‌گرفتگی از طریق آب بسیار زیاد است.

ب) بایدهای ضروری ، چه کارهایی انجام دهیم؟
۱. پیگیری اخبار و هشدارها از مراجع رسمی: تنها مرجع معتبر برای شما، رادیو، تلویزیون و هشدارهای رسمی جمعیت هلال احمر و سازمان مدیریت بحران است. در زمان بحران، به شایعات فضای مجازی توجه نکنید تا دچار اضطراب بی‌جا نشوید.

۲. آماده‌سازی کیف نجات ۷۲ ساعته: همیشه یک کیف کوچک شامل آب آشامیدنی، کنسرو، چراغ‌قوه، رادیو باتری‌خور، پاوربانک،مدارک مهم،پول، داروهای ضروری و جعبه کمک‌های اولیه در دسترس داشته باشید.

۳. شناسایی نقاط مرتفع:پیش از وقوع سیل، امن‌ترین و مرتفع‌ترین نقطه نزدیک به محل سکونت یا کار خود را شناسایی کنید تا در صورت لزوم، سریعاً و بدون معطلی به آنجا پناه ببرید.

۴. از کیسه های کوچک شن برای ممانعت از آبگرفتگی منزل استفاده کنید .

۵. اگر دستور تخلیه برای منطقه شما صادر شد یا مشاهده کردید که آب در حال ورود به منزل است:خروج را به تاخیر نیندازید.
بلافاصله فلکه اصلی آب، گاز و کلید اصلی برق را قطع کنید تا از انفجار، آتش‌سوزی و برق‌گرفتگی ثانویه جلوگیری شود._ از ماندن در خانه و رفتن روی پشت بام خودداری کنید _بسیاری فکر می‌کنند خودرو چون سنگین است، میتواند پناهگاه امنی درسیل باشد. اما جالب است بدانید که به محض رسیدن آب به زیر بدنه خودرو، نیروی شناوری وارد عمل می‌شود.فقط ۳۰ سانتی‌متر آب (تا زیر بدنه اکثر خودروهای سواری) کافی است تا لاستیک‌ها چسبندگی خود را به زمین از دست بدهند و خودرو شروع به لغزیدن کند.۶۰ سانتی‌متر آب جاری (تا نزدیکی پنجره‌ها)، می‌تواند حتی خودروهای سنگین و شاسی‌بلند را به راحتی از زمین بلند کرده و با خود ببرد. در این حالت خودرو دیگر یک وسیله نقلیه نیست، بلکه یک قایق بدون سکان است که به هر سمتی پرتاب می‌شود.اگر در حال رانندگی با سیل روبرو شدید و آب به زیر خودرو رسید، بلافاصله خودرو را رها کرده و به نقاط مرتفع بروید.

‌افراد نابینا و کم‌بینا در شرایط بحران، به‌دلیل محدودیت در دیدن محیط و تشخیص سریع خطر، نیازمند آمادگی قبلی، همراهی، حمایت و توجه ویژه هستند. ازاین‌رو، پیشگیری، برنامه‌ریزی و آماده‌سازی پیش از وقوع بحران، نقش بسیار مهمی در کاهش آسیب و افزایش امنیت آنان دارد.‌‌

پیشگیری و آمادگی پیش از بحران: 

مسیرهای امن خانه، محل کار و پناهگاه از قبل شناسایی و تمرین شود.وسایل ضروری مانند عصا، عینک، داروها، تلفن همراه، شارژر و چراغ‌قوه در جای مشخص و ثابت قرار گیرد.

در صورت امکان، فرد نابینا یا کم‌بینا با اعضای خانواده یا همراهان، روش خروج اضطراری را چند بار تمرین کند.شماره تماس‌های ضروری روی گوشی یا به‌صورت نوشتاری و برجسته در دسترس باشد. 

اگر فرد از عینک یا وسایل کمک‌بینایی استفاده می‌کند، یک نمونه یدکی در کیف اضطراری نگهداری شود.محیط خانه تا حد امکان بدون مانع، سیم اضافی، اشیای خطرناک و لبه‌های تیز نگه داشته شود.

برای افراد کم‌بینا، نور محیط در شب یا هنگام بحران به‌گونه‌ای تنظیم شود که تشخیص مسیر آسان‌تر باشد.یک نفر از اعضای خانواده یا اطرافیان به‌عنوان همراه اصلی مشخص شود تا در شرایط اضطراری مسئول هدایت او باشد.‌

اقدامات هنگام حمله هوایی یا انفجار:

پیش از هر چیز، فرد نابینا یا کم‌بینا باید از محل خطر دور و به امن‌ترین نقطه ممکن منتقل شود.هنگام جابه‌جایی، با آرامش، صدای واضح و معرفی خود، او را از وضعیت آگاه کنید.برای همراهی، بازوی خود را در اختیار فرد قرار دهید تا با گرفتن آن، به‌صورت مطمئن حرکت کند؛ او را ناگهانی نکشید یا هل ندهید.مسیر حرکت را با توضیح کوتاه و دقیق بیان کنید؛ مانند «دو پله پایین‌تر»، «درِ سمت راست»، «مراقب مانع جلوی پایتان باشید».از گذاشتن اشیای خطرناک، لبه‌های تیز، کابل‌ها یا موانع در مسیر فرد نابینا یا کم‌بینا خودداری کنید.

در صورت شنیدن صدای انفجار یا آژیر، او را سریع به محل امن، دور از شیشه‌ها، پنجره‌ها و اشیای سقوط‌کننده هدایت کنید.اگر فرد وسایل ضروری مانند عصا، عینک، دارو یا تلفن همراه دارد، آن‌ها را در دسترس و همراه او نگه دارید. آرامش روانی این افراد بسیار مهم است؛ با صدای مطمئن و بدون ایجاد ترس، آنان را همراهی کنید.

‌پس از حادثه: 

اگر فرد تنهاست، پیش از ترک محل، اطمینان حاصل کنید که در کنار فردی مسئول و آگاه قرار گرفته است.در صورت بروز آسیب، سرگیجه، ترس شدید، تنگی نفس، جراحت یا کاهش ناگهانی توان دید، فوراً از نیروهای امدادی کمک بگیرید.برای افراد کم‌بینا، نور محیط را در حد امکان متعادل و قابل‌تشخیص نگه دارید و از تاریکی مطلق یا نور بسیار شدید پرهیز کنید.

پس از حادثه، مسیر خروج و محل استقرار باید دوباره بررسی شود تا خطرات احتمالی برطرف گردد.

‌یادآوری مهم: در شرایط بحران، نابینایان و کم‌بینایان بیش از هر چیز به آمادگی قبلی، همراهی انسانی، توضیح شفاف و جابه‌جایی ایمن نیاز دارند. پیشگیری درست و حمایت به‌موقع، می‌تواند تفاوتی بزرگ در حفظ جان و آرامش آنان ایجاد کند.

افراد کم‌شنوا و ناشنوا در شرایط بحران، به‌دلیل محدودیت در دریافت هشدارهای صوتی و ارتباط کلامی، نیازمند آمادگی قبلی، همراهی، حمایت و توجه ویژه هستند. ازاین‌رو، پیشگیری، برنامه‌ریزی و آماده‌سازی پیش از وقوع بحران، نقش بسیار مهمی در کاهش آسیب و افزایش امنیت آنان دارد.‌‌

پیشگیری و آمادگی پیش از بحران:

مسیرهای امن خانه، محل کار و پناهگاه از قبل شناسایی و تمرین شود.وسایل ضروری مانند سمعک، باتری یدک، تلفن همراه، شارژر و چراغ‌قوه در جای مشخص و ثابت قرار گیرد.

در صورت امکان، روش‌های هشدار غیرصوتی مانند لرزش گوشی، چراغ چشمک‌زن یا پیام متنی از قبل آماده شود.

شماره تماس‌های ضروری روی گوشی یا به‌صورت نوشتاری و در دسترس باشد.

اگر فرد از سمعک یا وسایل کمک‌شنوایی استفاده می‌کند، یک نمونه یدکی یا باتری اضافه در کیف اضطراری نگهداری شود.محیط خانه تا حد امکان امن، بدون مانع و آماده خروج سریع باشد.

یک نفر از اعضای خانواده یا اطرافیان به‌عنوان همراه اصلی مشخص شود تا در شرایط اضطراری مسئول اطلاع‌رسانی و هدایت او باشد.اگر فرد زبان اشاره می‌داند، هماهنگی قبلی برای ارتباط سریع‌تر در شرایط بحران انجام شود.

‌اقدامات هنگام حمله هوایی یا انفجار:

پیش از هر چیز، فرد کم‌شنوا یا ناشنوا باید به‌وسیله لمس آرام، اشاره، چراغ یا پیام فوری از خطر آگاه شود.

در صورت امکان، با اشاره واضح و بدون شتاب، او را به امن‌ترین نقطه منتقل کنید.برای همراهی، در صورت نیاز بازوی خود را در اختیار فرد قرار دهید یا مسیر را با اشاره و حرکات روشن نشان دهید.

اگر فرد قادر به خواندن لب است، روبه‌روی او بایستید و واضح صحبت کنید، اما تنها به گفتار اکتفا نکنید.از شلوغی، نور شدید، و هر عامل حواس‌پرت‌کن در مسیر خروج تا حد امکان پرهیز شود.

در صورت شنیدن انفجار یا آژیر، فرد را سریع به محل امن، دور از شیشه‌ها، پنجره‌ها و اشیای سقوط‌کننده هدایت کنید.اگر فرد وسایل ضروری مانند سمعک، تلفن همراه یا دارو دارد، آن‌ها را همراه او نگه دارید.آرامش روانی این افراد بسیار مهم است؛ با اشاره مطمئن، آرامش و تماس چشمی، آنان را همراهی کنید.

‌پس از حادثه:

اگر فرد تنهاست، پیش از ترک محل، اطمینان حاصل کنید که در کنار فردی مسئول و آگاه قرار گرفته است.در صورت بروز آسیب، سرگیجه، ترس شدید، جراحت یا نیاز به ارتباط فوری، از روش‌های نوشتاری، اشاره‌ای یا ترجمه‌گر کمک بگیرید.

برای افراد کم‌شنوا، در صورت امکان پیام متنی، نور هشدار یا علامت دیداری استفاده شود.

پس از حادثه، مسیر خروج و محل استقرار باید دوباره بررسی شود تا خطرات احتمالی برطرف گردد.

‌یادآوری مهم: در شرایط بحران، کم‌شنوایان و ناشنوایان بیش از هر چیز به آمادگی قبلی، اطلاع‌رسانی دیداری، همراهی انسانی و ارتباط روشن نیاز دارند. پیشگیری درست و حمایت به‌موقع، می‌تواند تفاوتی بزرگ در حفظ جان و آرامش آنان ایجاد کند.